TARİHİ YAPILAR
Camiler – Kiliseler
Ulu Camii
Sultan
Alaaddin tarafından Vakfedilen Camii bir Danışmentler mimarisidir. Bina
kesme taştan, minaresi tuğladan yapılmıştır. Bina normal olarak 3-4 metre
çukurda ve 58 x 35 m. ebatlarındadır. Minarenin kapısı Camii içine
açılmaktadır. Minarenin kaidesinde ve gövdesinde boydan boya hasar (Yıldırım
Çarpması) mevcuttur. Caminin tavanı ahşap kirişlemeye benzetilen betonarme
döşeme ile kaplıdır. Üzeri çatı ve bakır kaplamadır. Caminin durumu iyi
olup, zaman geçirilmeden minaresinin onarılması gerekmektedir.İç Anadolu’nun
en büyük camilerindendir. Minaresi kendi eksenine göre 25 derece eğik
durumdadır.
Meydan Camisi
Sivas
Merkez Atatürk Caddesinde bulunan Camii 1564 yılında Kanuni Süleyman’ın
vezirlerinden Sivas’ lı Koca Hasan Paşa tarafından yaptırılmıştır. 19x27.5
metre boyutlarında kesme taştan yapılan binanın üzeri çift meyilli ahşap
çatı ile örtülmüştür. Sonradan ahşap olarak eklenen son cemaat mahalli 1998
– 1999 yıllarında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından camiye uygunluk
sağlanarak kesme taştan yapılmış, camii de restore edilmiştir. Minaresi tek
şerefeli olup,
tuğladandır.
Kale Camii
Kongre Müzesi ile Buruciye Medresesi arasındadır. Sivas Valisi Mahmut
Paşa
tarafından 1580 yılında yaptırılmıştır. Kareye yakın planlı üzeri kubbe ile
örtülü küçük ve zarif bir yapıdır. İbadete açık olup, kubbe sekizgen bir
kasnağa oturur.
Aliağa Camii
Sivas
Merkez Sularbaşı Mahallesi Aliağa Camii Sokağında Behrampaşa oğlu Mustafa
Bey tarafından1580 yılında kesme taştan yaptırılmıştır. Kubbeli bir Camidir.
İbadete açıktır. Son yıllarda yaşanan yer sarsıntılarından kubbede çatlama
meydana gelmiştir. Acilen onarıma ihtiyacı vardır.
Alibaba Camii
Sivas
Merkez Ali baba Mahallesinde Susamışlar konağı ile karşı karşıya bulunan
Camii 1792 yılında yapılmıştır. Camii üzeri çift eğimli ahşap çatı ile
örtülüdür. İçten iki kubbelidir. Kubbelerin biri ana mekanı örter öteki son
cemaat mahallinde bulunur. Camii ibadete açıktır.
Abdulvahabi Gazi Camii
Sivas
Merkez Abdulvahabigazi Mahallesinde bulunan Camii 18.Y.Y.sonlarında yapılmış
bir camimizdir halen ibadete açıktır. Onarıma ihtiyacı yoktur.
Zincirli Minare Camii
Sivas Merkez Küçük minare Mahallesinde bulunan Caminin kuzeybatı köşesinde son cemaat yerine bitişik olarak yükselen minaresi kesme taştan inşa edilmiştir. Bir kenarı 2.20 metre ölçüsündeki kare kaide üzerinde silindirik güdük kalın gövde yer almaktadır. Yarım silindirik taş bilezikten sonra dışa doğru genişleyen şerefe altı bulunmaktadır. Bilezikten gövdeye doğru sarkan demir zincirden dolayı bu Camiye ve minareye bu ad verilmiştir.
Hocaimam Camii
Asıl
ibadet alanı 9.52cm x 10.50 m. ölçülerinde dikdörtgen planlıdır.Kuzey
yönünde ki duvara göre 50 cm doğu duvarı çarpık, batı yan duvarı değişime
uğramış, son cemaat mahallinden oluşur. Tavanı Sivas’ın Sivil mimari
örneklerinden de görüldüğü üzere dilimli zikzaklı şekilleri arz
etmektedir.1998 Yılında aslına uygun restore edilmiştir.
Altınyayla Merkez Camii
Yapı,
kare planlı ,ahşap tavanlı beşik çatı üzeri oluklu kiremitle kaplı, kesme
taş örgülü tek minarelidir. Camii içinde duvar ve ahşap dikmeler kök boya
ile yapılmış bitkisel motifli kalem işleri ile bezenmiştir. Ahşap işçiliği
ile güzel bir camidir.
Divriği Kale Camii
Camii
1180-1181 tarihinde yaptırılmıştır. Camii dikdörtgen planlı kesme taştan
yapılmış kıymetli bir eserdir. Kapı üzerindeki ve mihraptaki ince taş
işlemeleri ile çini süslemeler tamamen bozulmuştur. Camii iç
Kemer
ve tonozlarda çökmeler mevcuttur. Camii kale içinde en yüksek noktaya ve
uçurum kenarına sıfır mesafede yapılmıştır. Uçurumdan taraf olan doğu ve
güney duvarlarında geniş çatlaklar ana binadan ayrılmıştır. Duvar
yıkıldığında dereye dökülecek taşların toplanması bile imkansızdır. Camii
ibadete kapalıdır. Bu nedenle Anadolu’ya yapılan ilk camilerden biri olan
bahse konu bu caminin acilen koruma amaçlı restorasyonunun yapılması
gerekmektedir.
Divriği Ulu Camii ve
Darüşşifası
İslam mimarisinin başyapıtı 1206 – 1228 yıllarında Emir Ahmet Şah tarafından yaptırılmış iki kubbeli bir türbe bir camii ve ona bitişik bir şifa haneden oluşmaktadır. Bu yapı mimari özelliklerinin yanı sıra sergilediği geleneksel Anadolu taş işçiliği örneği ile de UNESCO Miras listesinde de Korunması gerekli Dünya Kültür Varlığı olarak yer almıştır. Eserin camii kısmı ibadete açık kullanılmakta şifa hane kısmı ise sağlam olarak boş bulunmaktadır. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerimizde zaman zaman onarım ve restorasyona yönelik çalışmalar yapılmış olup, bugüne kadar gelmesi sağlanmıştır. Bundan sonrada daha uzun süre yaşatılması,korunması için Ulusal ve Uluslar arası bir koruma projesinin çizdirilerek bu güzide kültür mirasının yarınlara aktarılması yönünden acilen restorasyon yapılması gerekmektedir.
Gemerek Merkez Camii
Camii giriş kapısı üzerinde 0.40x0,77m ölçülerinde sülüs hatla yazılmış üç
satırlık taş kitabe bulunmaktadır. Bu kitabeye göre Camii
Dulkadiroğullarından “Alaüddevle” zamanında Arslan Paşanın oğlu Ahmet Bey
tarafından 1163 (1749) yılında yaptırılmıştır.
Tuzhisar Köyü Kilisesi
Tuzhisar Köyü’ndedir. Apsis dışa doğru yarım daire şeklindedir.Sütunları birbirine sivri kemerler bağlamaktadır.
Medreseler
Şifaiye Medresesi
İl
merkezinde Selçuklu parkı içerisinde, Çifte Minareli Medresenin tam
karşısındadır. 1217 yılında Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus tarafından
yaptırılmıştır. Anadolu Selçuklu Tıp okullarının ve hastanelerinin en eski
ve en büyüklerindendir.1220 yılında vefat eden I. İzzeddin Keykavus,
vasiyeti üzerine çok sevdiği Sivas'taki Şifa iye Medresesinin güney
eyvanındaki türbede ailesi ile birlikte yatmaktadır.
Çifte Minareli Medrese
İl
merkezindedir. İlhanlı Veziri Şemseddin Mehmet Cüveyni tarafından 1271
yılında yaptırılmıştır. Medresenin sadece doğu yönündeki asıl cephesi ayakta
kalmıştır.
Gök Medrese
İl
merkezindedir. Selçuklu veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından 1271
yılında yaptırılmıştır. Taç kapı üzerinde yükselen tuğla örgülü iki
minaresindeki mavi çinilerden dolayı Gök Medrese adını almıştır. Plastik
sanatların şaheserlerinden olan taç kapıda mermer malzeme kullanılmış olup,
taç kapısının üst iki köşesinde iç içe girmiş hayvan motifleri vardır.
Medreseye girişte sağda mescit, solda ise Dar-ül Hadis bölümü mevcuttur.
Buruciye Medresesi
İl merkezindedir. Taç kapıdaki taş işçiliği ile girişin solunda yer alan türbe çinileri önemlidir.
Hamamlar
Kurşunlu Hamamı
Sivas Merkez, Kepçeli semtinde sağır Behrampaşa tarafından 1576 yılında yaptırılmıştır. Osmanlı Hamamlarının güzel bir örneği olan yapı çifte hamamdır. İki hamamda birbirlerinin tam simetriğidir. 40.5x32.5 metre boyutlarında bir yapı olan hamam 4 eyvan şemasına göre yapılmıştır. Bugün kadınlar ve erkekler hamamı olarak kullanılmaktadır.
Hanlar, Kervansaraylar
Behrampaşa Hanı
Sivas Merkez, Kepçeli semtinde kurşunlu
hamamı ile yan yanadır. Sağır Behrampaşa tarafından 1573 yılında hayrat
olarak yapılmıştır. 50x48 metre boyutlarında olan han Sivas’ın önemli
eserlerinden biridir. Bugün amacı dışında mermer atölyesi olarak
kullanılmaktadır. Ortası açık bir avlunun çevresinde sıralanmış iki katlı 52
adet odalardan meydana gelir.
Taşhan
18. YY. Sivas Merkez 4 yol mevkiinde,
Avlulu iki katlı kesme taştan yapılmış olan Taşhan’ın dış cephesinde
değişmeler olmuştur. Üç girişli, Avlu ortasında şadırvan bulunmaktadır.
Alacahan Kervansarayı
Eski Bağdat “İpek yolu” yeni Sivas-Malatya karayolunun içinden geçtiği Sivas’a 100 km. mesafede olan Alaca han Bucağının merkezinde yer alır. Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Han hacim olarak büyük ve geniş, üstü tamamıyla kapalı “Kışlık Han” özelliğindedir. Siya-beyaz taş örgülü duvarlarına atfen Alaca han denilmiştir.
Kaleler
Sivas Kalesi
Yapıldığı tarih kesin olarak
bilinmemektedir. Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, Kadı Burhaneddin Devleti
ve Osmanlı dönemlerinde tamir edildiği kaynaklarda yazılıdır. Aşağı ve
yukarı kale olmak üzere iki kısımdır. Aşağı kalenin çevresi 7500 m.
Yüksekliği 25 m.dir. Kesme taşla inşa edilen sur duvarları, kuleleri ile
Kayseri kapı, Palaş, Tokmak kapı, Cancun ve Salpur gibi şehri giren kapıları
mevcuttu. Yukarı Kale ise; şimdiki Kale Park diye tabir edilen yerdir.
Çelebi Sultan Mehmet tarafından büyük çapta onarılan kalede; sur duvarları,
iki kapısı, üzerinde bir camii, zahire ambarları, sarnıç ve cephaneliği
bulunmakta idi. her şeyi ile mükemmel olan kaleden bugüne hemen hemen hiç iz
kalmamıştır.
Divriği Kalesi
Bazı bölümlerinin M.S. 9. yy.da Pavlikanlarca yapıldığı anlaşılmaktadır. Sur uzunluğu 1.5 km kadardır. Büyük bir kısmı da Mengücek oğulları tarafından 13. yy.da yapılmıştır. İçerisinde camii sarnıç, Zahire ambarı, kaya kovuklarının izlerine hala rastlanmaktadır. Bu kaleden başka, Kes doğan Kalesi, Odur (Kayaburun) Kalesi bulunmaktadır.
Çarşılar, Bedestenler
Taşhan
18. YY. Sivas Merkez 4 yol mevkiinde, Avlulu
iki katlı kesme taştan yapılmış olan Taş han’ın dış cephesinde değişmeler
olmuştur. Üç girişli, Avlu ortasında şadırvan bulunmaktadır.
Çeşmeler
Şeyh Hüseyin Rai Çeşmesi
Şeyh Çoban Çeşmesi diye de bilinmektedir. Çeşme, kesme taştan yapılmış, dikdörtgen bir alan üzerine oturtulmuş, daire kesitli bir kemer içinde ayna taşı bulunur. Ayna taşının üç bölümünü çeviren yazı kuşağı iki satırlıdır. 0.42x080 cm. boyutlarındadır. Dikdörtgen prizma şeklindeki yalak taşı sonradan toprakla dolmuş ve çukurda kalmıştır. Çeşmenin yapılış tarihi’nin üzerindeki kitabeden 1323(H.723) tarihi olduğu anlaşılmaktadır.
İlimizde azalan tarihi çeşmelerden günümüze ulaşanlardan biri de Şehit Orhan Tunçgöz çeşmesidir.
Köprüler
Yıldız Köprüsü
Sivas-Ankara karayolu 18.
kilometresinde Yıldız Irmağı üzerindedir. Selçuklu dönemine ait bir köprü
olup, döşeme uzunluğu 70 metredir. Sivri kemerli ve 13 gözlüdür.
Kesik
Köprü
Sivas-Kayseri eski yolu üzerinde olup, Kızılırmak üzerine yaptırılmıştır. 13.YY. Selçuklu yapısıdır. (1292) Köprünün uzunluğu 326,35 m. Olup, 19 gözlüdür.
Eğri Köprü
Eski Sivas Malatya Karayolunda Kızılırmak üzerindedir. Bağdat İpek yolu da bu köprüden geçiş sağlamıştır. Kitabesi yoktur. Selçuklu dönemine ait olduğu kuvvetle muhtemeldir.
Önemli Binalar
Atatürk Kongre Ve Etnografya Müzesi Binası
Sivas Merkez İstasyon Caddesinde
bulunan, Osmanlı son dönemi eserlerinden olan Kongre Müzesi 1892 yılında
yapılmıştır.Uzun bir süre Kongre Lisesi olarak eğitime hizmet vermiştir.
Bugün itibariyle Müze Müdürlüğü hizmet binası olarak kullanılmaktadır.
Hükümet Konağı
Sivas Merkez Hükümet Meydanında bulunan
konak, 1884 yılında yapılmış Osmanlı son dönem eserlerindendir.Zemin ve
1.kat duvarları taş,2.kat tuğladandır. Sivas Valiliği hizmet binası olarak
kullanılmaktadır.
Jandarma Binası
Sivas Merkez Hükümet
Meydanında bulunan bina, tamamen kesme taştan 1908 yılında yapılmıştır.
Osmanlı son dönemi eserlerinden biridir.İl jandarma Alay komutanlığı sosyal
tesisi olarak kullanılmaktadır.
Susamışlar Konağı
Bugünkü konağın girişinin üstündeki
köşk bölümü ile konağın önündeki çeşme 1815 yılında Benderli Ali Ağa
tarafından yaptırılmıştır. Konağın diğer kısımlarının bu tarihe yakın bir
tarihte yapılmış olduğu söylenebilir. Bu haliyle Sivas Belediyesi tarafından
restore edilerek eski ihtişamına kavuşturulmuştur.
Abdi
Ağa Konağı
1830 yılında Geç Osmanlı mimarisi
üslubunda yapılmış, tipik bir geleneksel Türk evidir. Sivas’ın köklü
ailelerinden Rahat oğullarının soyundan Abdi Ağa tarafından yaptırılmış ve
ailenin temsilcisi Yücel Mutlu tarafından Sivas Belediyesine bağışlanmıştır.
Sivas Belediyesince restorasyon ve dekorasyon çalışmalarından sonra 2001
yılında Sivas kültür evi olarak hizmete açılmıştır.
İnönü
Konağı
İsmet İnönü’nün orta okulu okuduğu
yıllarda ikamet ettiği evden geçmiş yıllarda Sivas Belediyesi tarafından
müze haline getirilen konak, 2000 yılında Sivas Valiliği Özel İdare
imkanlarıyla satın alınarak Müze Ev olarak yeniden restore edilmiştir.
Osman
Ağa Konağı
